چارچو ببندی اخلاقی- فقهی برای استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت امداد و نجات زائران اربعین: مطالع های کاربردی در راستای حفظ جان و کرامت انسانی

الملخص

زیارت اربعین، به عنوان یکی از بزرگترین گردهمایی های انسانی جهان، همواره با چالش های پیچیده ای در حوزه مدیریت جمعیت، امنیت و بهداشت، به ویژه در زمینه امداد و نجات، مواجه بوده است. حفظ جان و کرامت زائران در حوادث غیرمترقبه یا شرایط اضطراری، اصلی بنیادین و مورد تأکید شریعت اسلامی است که ریشه در مقاصد عالیه دین پتانسیل های بی نظیری برای بهبود کارایی ،)AI( دارد. با پیشرفت های اخیر در هوش مصنوعی و سرعت عملیات امداد و نجات فراهم آمده است، ابزارهایی که می توانند با تحلیل داد ههای عظیم، پی شبین یهای دقیق تری ارائه داده و واکنش های اضطراری را بهین هسازی کنند. این مقاله با رویکردی میا نرشته ای، به دنبال تدوین یک چارچوب اخلاقی-فقهی برای به کارگیری هوش مصنوعی در مدیریت امداد و نجات زائران اربعین است. پژوهش حاضر با اتکا به روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع فقهی و اخلاقی اسلامی، در کنار دستاوردهای علمی در حوزه هوش مصنوعی، به این پرسش کلیدی پاسخ می دهد که چگونه می توان از ظرفیت های هوش مصنوعی برای ارتقاء سطح امدادرسانی به زائران بهره برد، در حالی که اصول اساسی حفظ نفس، کرامت انسانی، عدالت و حریم خصوصی، از منظر فقه و اخلاق اسلامی، رعایت شوند. یافته های این پژوهش نشان می دهد که به کارگیری مسئولانه و اخلاق مدار هوش مصنوعی در پایش وضعیت زائران، پیش بینی حوادث، بهینه سازی مسیرهای امدادی و تخصیص منابع، نه تنها مطابق با آموزه های دینی و واجبات شرعی در حفظ جان مؤمنین است، بلکه می تواند به ارتقاء استانداردهای بین المللی در مدیریت بحران های انسانی نیز کمک شایانی کند. در نهایت، این مقاله به ارائه رهنمودهای عملی و قابل اجرا برای توسعه و پیاد هسازی سیستم های هوش مصنوعی اخلاق مدار در بستر زیارت اربعین می پردازد.